Vì sao Speaking là kỹ năng yếu nhất của người Việt? (Và cách khắc phục không như bạn nghĩ)

Theo khảo sát năng lực tiếng Anh mới nhất từ EF English Proficiency Index (EF EPI) 2025, Việt Nam đạt điểm trung bình tổng thể 500/800 (xếp hạng 64/123 quốc gia), thuộc nhóm “moderate proficiency” (trình độ trung bình, tương đương B1-B2 CEFR). Đây là sự cải thiện nhẹ so với 498 điểm năm 2024.

Đặc biệt, báo cáo lần đầu tiên công bố điểm chi tiết theo kỹ năng (dựa trên dữ liệu từ hơn 2.2 triệu người thi EF SET năm 2024, sử dụng AI đánh giá speaking và writing):

• Reading: 522
• Listening: 470
• Writing: 508
• Speaking: 461 ← Thấp nhất rõ rệt

Speaking tiếp tục là điểm yếu lớn nhất của người Việt, dù tổng thể đã tiến bộ. Điều này phản ánh thực tế: nhiều người có thể đọc hiểu tài liệu, nghe tương đối, viết email cơ bản, nhưng lại gặp khó khăn khi phải nói lưu loát, tự nhiên trong giao tiếp thực tế – đặc biệt trong môi trường công việc doanh nghiệp.

Vì sao Speaking lại yếu nhất?

Dựa trên dữ liệu khảo sát và phân tích thực tế tại Việt Nam:

1. Hệ thống giáo dục tập trung vào đọc-viết, luyện thi: Từ phổ thông đến đại học, chương trình chủ yếu nhấn mạnh ngữ pháp, từ vựng, đọc hiểu và viết (để thi tốt nghiệp, đại học, TOEIC/IELTS). Speaking ít được ưu tiên, thường chỉ là phần phụ hoặc luyện theo mẫu thi (như IELTS Speaking với chủ đề chung chung: miêu tả tranh, kể về sở thích).
2. Thiếu môi trường thực hành nói: Người Việt ít có cơ hội dùng tiếng Anh hàng ngày ngoài lớp học. Công việc nội địa chủ yếu dùng tiếng Việt, ít tiếp xúc đối tác nước ngoài thường xuyên. Kết quả: kiến thức “nằm im” trên giấy, không chuyển hóa thành phản xạ nói.
3. Tâm lý sợ sai, sợ mất mặt: Văn hóa “sợ nói sai” khiến người lớn (đặc biệt nhân viên văn phòng) ngại mở miệng. Họ sợ bị đánh giá, sợ phát âm không chuẩn hoặc ngữ pháp lỗi → càng ít luyện → càng kém tự tin → vòng lặp tiêu cực.

Cách khắc phục không như bạn nghĩ

Nhiều người vẫn áp dụng các phương pháp phổ biến nhưng ít hiệu quả với người đi làm:

• Học thêm từ vựng → Chỉ tăng vốn từ, nhưng không tạo phản xạ nói tự nhiên.
• Xem phim có phụ đề → Chỉ luyện nghe thụ động, không buộc não phải “sản xuất” ngôn ngữ.
• Luyện IELTS Speaking → Chủ đề thường xa rời công việc thực tế (du lịch, gia đình, môi trường), không giúp nói về negotiation, meeting discussion hay xử lý complaint từ khách hàng.

Cách hiệu quả thực sự: Thực hành “Thử – Sai – Sửa” trong bối cảnh công việc thực tế.

Não bộ người lớn học ngôn ngữ tốt nhất khi:

• Nội dung liên quan trực tiếp đến công việc (não đánh dấu “quan trọng” → ghi nhớ lâu và áp dụng ngay).
• Được phép sai và sửa ngay tại chỗ (rút kinh nghiệm từ thực tế, không sợ điểm số).
• Môi trường không áp lực thi cử (não thoải mái thử nghiệm, không bị “đóng cửa” vì sợ sai).

Đây chính là nguyên lý cốt lõi trong phương pháp đào tạo của AROMA – chương trình tiếng Anh doanh nghiệp được “may đo” riêng theo từng doanh nghiệp.

AROMA áp dụng Context-First Curriculum (“Học trong bối cảnh thật”):

• Không sử dụng bài nghe/đọc copy từ IELTS, mà xây dựng Listening Library từ nội dung thực tế của doanh nghiệp (giới thiệu công ty, mô tả sản phẩm/dịch vụ, đàm phán hợp đồng, xử lý phản hồi khách hàng, meeting ra quyết định).
• Bài tập không phải chọn đáp án A/B/C/D, mà theo quy trình Nghe → Hiểu → Hành động (ví dụ: nghe voicemail từ khách hàng → viết email trả lời; nghe yêu cầu từ sếp → tóm tắt và liệt kê action items).
• Áp dụng Skill-Focus 80/20: Xác định 1-2 kỹ năng cốt lõi mà học viên dùng nhiều nhất (thường là Speaking + Listening cho sales, manager), dành 80% thời lượng luyện tập thay vì dạy dàn trải 4 kỹ năng.
• Kết hợp Practical Grammar và Outcome-Based Design: Chỉ dạy ngữ pháp/từ vựng dùng được ngay trong tuần này, thiết kế ngược từ kết quả mong muốn (ví dụ: “Báo cáo tiến độ dự án 2-3 phút mạch lạc” → luyện role-play, nhận feedback real-time).

Kết quả: Học viên không chỉ “biết” mà thực sự làm được ngay trong công việc – speaking tự tin hơn, giảm lỗi giao tiếp với đối tác quốc tế, tăng hiệu quả làm việc nhóm.

Nếu doanh nghiệp bạn đang gặp vấn đề nhân viên ngại nói tiếng Anh trong meeting, đàm phán hoặc báo cáo, đây chính là lúc cần cách tiếp cận khác biệt.

Tìm hiểu phương pháp AROMA Way – Đào tạo tiếng Anh doanh nghiệp như đội ngũ nội bộ (không phải vendor bên ngoài):

Liên hệ để nhận tư vấn và demo lớp miễn phí.

Hãy biến Speaking từ điểm yếu thành lợi thế cạnh tranh cho đội ngũ của bạn.